Rijgeschiktheidstest bij ouderen: wanneer kan de rechter of het parket ingrijpen?

Steeds meer bestuurders krijgen te maken met een rijgeschiktheidsonderzoek bij het CARA (Centrum voor Rijgeschiktheid en Aangepaste Voertuigen). Uit de meest recente cijfers blijkt dat CARA in 2025 maar liefst 6.434 personen onderzocht. 88 procent van de bestuurders werd uiteindelijk rijgeschikt verklaard, al kreeg zes op de tien wel minstens één beperking opgelegd.

Hoe verloopt een CARA-onderzoek?

Het onderzoek begint met een medische vragenlijst, die deels door de bestuurder en deels door zijn arts wordt ingevuld. Op basis daarvan beslist CARA of bijkomende onderzoeken nodig zijn. Dat kan gaan om een medisch onderzoek, een neuropsychologisch onderzoek of een praktisch rijonderzoek.

Tijdens het neuropsychologisch onderzoek beoordeelt een psycholoog de cognitieve functies die essentieel zijn voor veilig rijden, zoals concentratie, reactiesnelheid en het vermogen om verkeerssituaties correct in te schatten. Bij een praktisch rijonderzoek wordt dan weer nagegaan of de bestuurder nog veilig kan rijden en of eventuele aanpassingen aan het voertuig vereist zijn.

Alle resultaten worden samengebracht en besproken, waarna de CARA-arts een definitieve beslissing neemt. Die kan oordelen dat iemand volledig rijgeschikt blijft, dat bepaalde beperkingen gelden, of dat verder rijden niet langer verantwoord is.

De opgelegde beperkingen kunnen sterk uiteenlopen. Sommige bestuurders mogen enkel nog rijden met een bril of een aangepast voertuig, anderen uitsluitend overdag. Een veelvoorkomende voorwaarde is een straalbeperking, waarbij de bestuurder de wagen enkel nog mag gebruiken binnen een bepaalde afstand van de eigen woning. Dit wordt bijvoorbeeld opgelegd bij personen met beginnende dementie. Daarnaast kunnen specifieke aanpassingen aan het voertuig worden voorgeschreven, zoals een automatische versnellingsbak, een bol op het stuur of een hand-bediening voor gas en rem.

Wie neemt het initiatief voor een rijgeschiktheidsonderzoek?

Wanneer een bestuurder voor de politierechtbank verschijnt wegens een verkeersovertreding en er tijdens de behandeling twijfel rijst over zijn fysieke of mentale geschiktheid, kan de politierechter een rijgeschiktheidsonderzoek bij CARA opleggen.

Ook het Openbaar Ministerie kan het initiatief nemen. Als er aanwijzingen zijn dat de gezondheidstoestand van een bestuurder een veilig rijgedrag in het gedrang brengt, kan de procureur op grond van artikel 42 van de Wegverkeerswet dagvaarden voor de politierechtbank, die vervolgens een rijgeschiktheidsonderzoek beveelt.

Daarnaast is het mogelijk om zich vrijwillig aan te melden bij CARA, bijvoorbeeld na twijfels van de huisarts over de rijgeschiktheid. Een vrijwillig onderzoek is echter niet bindend op dezelfde manier als een gerechtelijk opgelegd onderzoek. Wanneer CARA oordeelt dat iemand niet langer rijgeschikt is, wordt verwacht dat die persoon zelf zijn rijbewijs inlevert. Dit leidt op zich niet automatisch tot strafrechtelijke vervolging, maar kan wel ernstige gevolgen hebben op andere vlakken, zoals bij de aansprakelijkheidsbeoordeling na een verkeersongeval.

Tijdelijke intrekking van het rijbewijs

De procureur des Konings kan op grond van artikel 55 van de Wegverkeerswet beslissen om het rijbewijs onmiddellijk in te trekken, nog voordat de politierechtbank zich over de rijgeschiktheid heeft uitgesproken. Het gaat om een voorlopige veiligheidsmaatregel: er is nog geen definitieve beslissing, maar het parket oordeelt dat het risico te groot is om de betrokkene voorlopig nog aan het verkeer te laten deelnemen.

Die onmiddellijke intrekking is echter niet onbeperkt geldig. Op grond van artikel 55bis van de Wegverkeerswet kan het parket de politierechtbank verzoeken de maatregel te verlengen voor maximaal drie maanden. Wanneer de zaak na afloop van die periode nog niet definitief werd behandeld, kan het parket opnieuw een verlenging vragen, telkens voor een periode van maximaal drie maanden. In theorie kan dit meermaals worden herhaald, waardoor een bestuurder gedurende langere tijd zonder rijbewijs kan blijven, nog vóór er een definitieve uitspraak is over zijn rijgeschiktheid.

In de praktijk worden dergelijke dossiers doorgaans sneller behandeld dan de gemiddelde strafzaak, net omdat de onmiddellijke intrekking een bijzonder ingrijpende voorlopige maatregel vormt.

Juridisch advies bij een rijgeschiktheidsonderzoek

Bent u gedagvaard voor de politierechtbank met het oog op een rijgeschiktheidsonderzoek? Of werd uw rijbewijs onmiddellijk ingetrokken in afwachting van een uitspraak? In dat geval is het raadzaam zo snel mogelijk juridisch advies in te winnen. Een advocaat kan nagaan of de opgelegde maatregelen wettig zijn, u voorbereiden op de procedure voor de politierechtbank en uw belangen verdedigen tijdens de behandeling van de zaak.